فصل ۱: تفکر و تجربه
اولین درس علوم تجربی هفتم — قراره مثل یه کارآگاه واقعی فکر کنیم و آزمایش کنیم؛ قول میدم خوشگذره!
صفحهٔ ۲ کتاب
چطور از درس شروع میشود؟
کتاب با چهار تا عکس از موفقیتهای دانشمندان ایرانی شروع میشه. یه نگاه بنداز و از خودت بپرس: اینها رو چطوری به دست آوردن؟
سد کرخهبزرگترین سد خاکی خاورمیانه
داروهای زیستفناوریداروهای جدید زیستفناوری ایرانی
پهپاد ایرانیپرندۀ هدایتپذیر از راه دور ساخت ایران
مارال قوچشبیهسازیشده به روش بینگونهای
📖 متن کتاب:
صفحهٔ ۳ کتاب
علم تجربی چیست؟
یه کلاس به این سؤال جوابهای مختلفی دادن و نکتهٔ باحالش اینه: همهشون درستن! روی هر کارت بزن تا جواب یکی از بچهها رو ببینی.
علم تجربی بهکارگیری حواس پنجگانه برای آشنایی با چیزهای اطراف ماست.
علم تجربی روشی برای حل بسیاری از مسئلههای زندگی ماست.
علم تجربی کارهایی است که در آزمایشگاه انجام میشود.
علم تجربی فرصتی برای تفکر دربارهٔ نعمتهای خداوند است.
حالا نوبت توست! (فعالیت کتاب)
کتاب میگه: «دربارهٔ درستی این پاسخها در گروه خود گفتوگو کنید. چه پاسخهای دیگری را پیشنهاد میکنید؟» — با رفیقات گپ بزن؛ مثلاً میتونی بگی علم تجربی یعنی نگاه کردن به دنیا با چشم کنجکاو. بازم چی به ذهنت میرسه؟ همونو بگو!
صفحهٔ ۳ کتاب
علم و کنجکاوی
یه داستان واقعی از کتاب: روز اول رفتن به آزمایشگاه و یه سؤال ساده که یه آزمایش کامل ساخت! حواست باشه که جای خودت رو ببینی.
دانشآموزان عزیز، امروز به آزمایشگاه میرویم و درس علوم را در آزمایشگاه یاد میگیریم!
دانشآموزان هنگام ورود به آزمایشگاه میبینند روی میز کار هر گروه، این مواد و وسایل انجام آزمایش چیده شده است.
بارها دیدهاید که برخی از مواد مانند شکر در آب حل میشوند و برخی مانند خردهشیشه در آب حل نمیشوند. پس یک سؤال: آیا همهٔ این مواد در آب حل میشوند؟
پس از مشورت با اعضای گروه، این پرسش را مطرح کردیم: آیا همهٔ این مواد در آب حل میشوند؟
سؤال کردن و تلاش برای یافتن پاسخ، از مراحل مهم در یادگیری علم تجربی است. ابتدا پیشبینی گروه خود را یادداشت کنید و سپس با طراحی و انجام آزمایش و بررسی نتایج آن، درستی یا نادرستی پیشبینی خود را بررسی کنید.
مواد روی میز کار هر گروه
صفحهٔ ۳ و ۴ کتاب
آزمایش کنید: کدام مواد در آب حل میشوند؟
هفت مرحلهٔ آزمایش کتاب رو قدمبهقدم میریم، بعد نوبت توئه که مثل یه دانشمند واقعی پیشبینی کنی!
📖 متن کتاب:
پیشبینی کن
حدس بزن کدامیک از مواد در آب حل میشود و کدامیک حل نمیشود. پیشبینی خود را یادداشت کن.
برچسب بزن
روی هریک از بِشرها برچسب شمارههای ۱ تا ۷ را بچسبانید.
آب بریز
با استفاده از استوانهٔ مدرج، ۵۰ میلیلیتر آب داخل هریک از بِشرها بریزید.
مواد را اضافه کن
از مواد جامد به اندازهٔ یک قاشقک و از مواد مایع به اندازهٔ چند قطره بردارید و به آب داخل بِشرها بیفزایید.
هم بزن و مشاهده کن
با همزن شیشهای، محتویات هر بِشر را هم بزنید و مشاهدات خود را یادداشت کنید.
نتیجهها را ثبت کن
اطلاعات بهدستآمده از آزمایش را در جدول «موادی که حل شدند / حل نشدند» ثبت کنید.
مقایسه کن
اطلاعات بهدستآمده از آزمایش را با پیشبینی خود مقایسه کنید. چند مورد از پیشبینیهای شما درست بود؟
بازی: خودت آزمایش کن! 🔬
مطابق مرحلهٔ ۱ آزمایش کتاب، اول پیشبینی کن! برای هر ماده بگو به نظرت تو آب حل میشه یا نه. همه رو حدس زدی؟ دکمهٔ بررسی رو بزن تا ببینیم اگه این آزمایش رو واقعاً انجام میدادیم چی میشد — ببین چند تاش به خوردت میکنه!
نمک خوراکی
مادهٔ جامد • بِشر شمارهٔ ۱برادهٔ آهن
مادهٔ جامد • بِشر شمارهٔ ۲نشاسته
مادهٔ جامد • بِشر شمارهٔ ۳جوهر نمک
مادهٔ مایع • بِشر شمارهٔ ۴اتانول
مادهٔ مایع • بِشر شمارهٔ ۵روغن مایع
مادهٔ مایع • بِشر شمارهٔ ۶گوگرد
مادهٔ جامد • بِشر شمارهٔ ۷جدول نتیجهٔ آزمایش (مرحلهٔ ۶ کتاب) — پاسخ واقعی
توجه (ایمنی در آزمایشگاه) — از کتاب!
به هنگام استفاده از جوهر نمک و گوگرد باید از دستکش، محافظ چشم و محافظ پوست استفاده کنید. ایمنی همیشه اول از نتیجهٔ آزمایش مهمتر است!
کتاب میگه: «دربارهٔ حل یک مسئله به روش علمی گفتوگو کنید و مراحل آن را بنویسید.» مثلاً گوشیت شارژ نمیمونه! اول سؤال میپرسی (چرا؟)، بعد پیشبینی میکنی (شاید شارژر خراب باشه)، بعد آزمایش میکنی (یه شارژر دیگه امتحان میکنی) و آخرش نتیجه میگیری. تبریک! همینو میگن روش علمی!
صفحهٔ ۴ کتاب
علم و فناوری
وقتی علم به یه چیز مفید و قابل استفاده تبدیل میشه، اسمش میشه «فناوری»؛ به همین سادگی!
📖 متن کتاب:
مثال کتاب: انسان با اختراع تلفن توانست بهراحتی از فاصلههای دور با هم ارتباط برقرار کند. ساخت خودرو و سپس هواپیما باعث شد جابهجایی مسافران با سرعت بیشتر و در مدتزمان کوتاهتری انجام شود. (دقت کردی؟ هر چیزی که دور و برته یه روزی یه ایدهٔ ساده بود!)
فرمول طلایی این درس
فعالیت ۱ کتاب
در گروه خود، چند مورد از تبدیل علم به فناوری که در سالهای اخیر اتفاق افتادهاند را بنویسید و دربارهٔ فواید و زیانهای آنها گفتوگو کنید.
(راهنمایی: واتساپ؟ خودروهای برقی؟ هوش مصنوعی؟)
فعالیت ۲ کتاب
دربارهٔ سردار شهید حسن طهرانی مقدم و یاران دانشمندش که از پایهگذاران صنعت ساخت موشک در ایران هستند، تحقیق کنید و با ساختن یک ویدئوکلیپ یا پردهنگار (پاورپوینت) آن را به کلاس ارائه دهید.
صفحهٔ ۴ کتاب
آیا میدانید؟
دو باکس جالب از صفحهٔ چهارم کتاب؛ یکی دربارهٔ پدر شیمی ایران و دنیا و یکی دربارهٔ شهیدان هستهای.
جابربنحیان
جابربنحیان، دانشمند مسلمان و از شاگردان امام صادق (علیهالسلام) بوده و در سالهای ۱۰۰ تا ۱۹۴ هجری میزیسته است.
او همواره بر اجرای هدفمند و نظامدار فعالیتهای تجربی تأکید داشت؛ یعنی خیلی وقتها پیش از همه گفته بود: کار علمی بدون برنامه نمیشه، شانسی و دمعشقی نه! به همین دلیل خیلیها او را پدر شیمی میدانند — یعنی بابای بزرگ یه علم که هنوز هم بهش افتخار میکنن!
شهیدان دانشمند هستهای
دشمنان استقلال و پیشرفت کشور اسلامی ما، برای جلوگیری از رشد فناوری هستهای ایران، تعدادی از دانشمندان و پژوهشگران ما را به شهادت رساندند:
یادمان باشد که این دانشمندان با علم و دانش خود، برای قدرت و امنیت کشور کار میکردند و نامشان همیشه زنده است.
صفحهٔ ۵ کتاب
نیاز امروز
چرا دانشمندها هیچوقت تنها کار نمیکنن؟ و چرا هر فناوری هم یه نقطهٔ قوت داره هم یه نقطهٔ ضعف؟
📖 متن کتاب:
زیانهای فناوری — مثال کتاب: هرچند تبدیل علم به فناوری باعث پیشرفت کشورها شده است، اغلب فناوریها زیانهایی هم دارند؛ مثلاً با اختراع خودرو، جابهجایی مسافران راحتتر و سریعتر انجام شده است، اما استفاده از سوخت فسیلی برای به حرکت درآوردن آن، آلودگی هوا را بهویژه در شهرهای پرجمعیت افزایش داده است.
شاخههای اصلی علوم تجربی (که در کتاب آمده):
ولی یادت باشه: مرز این شاخهها جدایی واقعی نیست؛ تو پروژههای بزرگ همه با هم کار میکنن — مثل یه تیم که فقط با هم قهرمان میشه!

قطار

اتوبوس
فایده: جابهجایی سریع و راحت مسافران و کالاها
زیان: آلودگی هوا با سوخت فسیلی، بهویژه در شهرهای پرجمعیت
اطلاعات جمعآوری کنید (فعالیت کتاب)
یه تحقیق گروهی دربارهٔ فایدهها و زیانهای یه فناوری تو محیط زندگیت انجام بده، گزارشی درست کن و چند تا راه برای کم کردن زیانهاش پیشنهاد بده. گزارشت رو بهصورت روزنامهٔ دیواری یا دادهنما (اینفوگرافیک) به کلاس نشون بده — ببین چقدر خوشبشه!
صفحهٔ ۵ کتاب
بیشتر بدانید: از یک ایده تا یک فناوری بزرگ
آخرین بخش درس دربارهٔ رویای بزرگیه: چطور یه فکر ساده میتونه دنیا رو عوض کنه؟
📖 متن کتاب:
پارکهای علم و فناوری مکانهایی هستند که به افراد خلاق و نوآور کمک میکنند تا ایدههای علمی و فناورانه خود را به محصول، اختراع یا کسبوکار مفید تبدیل کنند. در این مراکز، آموزش، مشاوره و امکانات لازم برای رشد ایدهها فراهم میشود.

دانشآموزان در یک رویداد علمی — از صفحهٔ ۵ کتاب
پارک فناوری پردیس
یکی از پارکهای علم و فناوری ایران؛ جایی که صدها شرکت دانشبنیان و هزاران متخصص ایرانی با همکاری یکدیگر تلاش میکنند علم را به راهحلهای عملی برای زندگی روزمره تبدیل کنند.
رویداد دانوا
برنامهای برای دانشآموزان تا با دنیای فناوری آشنا شوند، استعدادهای خود را کشف کنند و مسیر آیندهٔ خود را آگاهانهتر انتخاب کنند؛ مثل بازدیدهای علمی و کارگاههای خلاقیت!
برای مرور و مطالعهٔ شب امتحان
جمعبندی فصل ۱ در ۹ نکتهٔ طلایی
بعداً که حوصلهٔ خوندن کل درس رو نداشتی، همین کارتها + واژهنامه + مرور کامل کارتو میکشن!
۱. علم تجربی یعنی شناخت
با حواس پنجگانه، پرسشگری و آزمایش، دنیای اطرافت رو میشناسی — همونی که هر روز انجامش میدی!
۲. ۴ تعریف علم تجربی
۱) استفاده از حواس پنجگانه ۲) روش حل مسئله ۳) کار در آزمایشگاه ۴) تفکر دربارهٔ نعمتهای خداوند — چهار تا جواب، همه درست!
۳. سؤال کردن، اولین گام است
سؤال کردن و تلاش برای یافتن پاسخ، مهمترین مرحلهٔ یادگیری علمه — پس از پرسیدن هیچوقت خجالت نکش!
۴. مسیر کار علمی
پرسش ← پیشبینی ← آزمایش ← مقایسه ← نتیجهگیری — همون ۵ تا پلهای که تو حل هر معمایی لازم داری!
۵. حلالیت یعنی حل شدن
نمک، اتانول و جوهر نمک تو آب حل میشن؛ برادهٔ آهن، نشاسته و گوگرد تهنشین میشن و روغن هم همون بالا شناور میمونه!
۶. فناوری = علم + عمل
وقتی دانش علمی به فراوردهٔ مفید تبدیل بشه، فناوری ساخته شده — به همین راحتی!
۷. هر فناوری دو چهره داره
فایده و زیان! خودرو سفر رو آسون کرد ولی هوا رو هم آلوده کرد — هیچی صد در صد نیست.
۸. علم با هم ساخته میشه
پیشرفت سریع علم، حاصل فعالیت مشترک دانشمندهای شاخههای مختلفه (فیزیک، شیمی، زیست، زمین) — تیمکاره!
۹. از جابر تا پردیس
جابربنحیان (۱۰۰-۱۹۴ ه.ش) آزمایشهای نظامدار رو بنیان گذاشت و امروز پارکهای فناوری مثل پردیس ایدهها رو به محصول تبدیل میکنن.
واژهنامهٔ فصل — روی هر واژه بزن!
مفهومهای کلیدی که باید بلد باشی
متن مرور کامل فصل
همهٔ درس در یک پاراگراف — عالی برای شب امتحان! کلمههای زردی که هایلایت شدهاند را با دقت بخوان.
تو این فصل با یه حقیقت باحال آشنا شدی: علم تجربی یعنی همون کارایی که هر روز انجامش میدی؛ استفاده از حواس پنجگانه برای شناخت دنیای اطراف، یه روش برای حل مسئلههای زندگی، کاری که تو آزمایشگاه انجام میشه و فرصتی برای فکر کردن به نعمتهای خداوند. بچههای کلاس داستان کتاب هم با یه سؤال ساده «آیا همهٔ مواد در آب حل میشوند؟» یه آزمایش واقعی راه انداختند: اول پیشبینیشون رو نوشتن، بعد تو ۷ تا بِشرِ ۵۰ میلیلیتری آب، هفت مادهٔ نمک، برادهٔ آهن، نشاسته، جوهر نمک، اتانول، روغن مایع و گوگرد رو ریختن و دیدن که فقط نمک، اتانول و جوهر نمک حل میشن! یه نکتهٔ مهم هم با خودشون یاد گرفتن: موقع کار با جوهر نمک و گوگرد، دستکش و محافظ چشم و پوست فراموش نشه — علمبازی با ابرقهرمانی فرق داره! بعدش دیدیم که فناوری یعنی تبدیل علم به عمل؛ مثل ساخت خودرو، رایانه، تلفن و نیروگاه هستهای. هر فناوری هم یه چهرهٔ خوب داره و یه چهرهٔ نهچندانخوب؛ مثلاً خودرو سفر رو آسون کرد ولی با سوخت فسیلی هوا رو آلوده کرد. آخرش هم فهمیدیم علوم تجربی شاخههایی مثل فیزیک، شیمی، زیستشناسی و زمینشناسی داره و پیشرفت علم، حاصل همکاری دانشمندهای این شاخههاست؛ همکاریای که از جابربنحیان و آزمایشهای نظامدارش شروع شد و امروز به پارک فناوری پردیس رسیده.
خودت را بسنج
آزمونک فصل ۱
۱۵ سؤال از سراسر درس؛ جواب درست رو انتخاب کن و توضیحش رو همینجا ببین — بدون استرس، فقط ببین چی بلدی!
گفتوگو درباره این درس
پرسش، نظر یا تجربهتان را بنویسید
برای نوشتن نظر، ابتدا وارد حساب خود شوید
ورود / ثبتنام